Veelgestelde vragen mantelzorg

Verzorging

1. Kan ik als mantelzorger een financiële tussenkomst krijgen voor de zorg die ik aan mijn vader, zoon, partner, … verleen?
In een aantal gemeenten en OCMW’s in Vlaanderen worden mantelzorgpremies toegekend aan wie thuis een familielid verzorgt. Deze premie is een vorm van erkenning voor de mantelzorgers. Het bedrag kan variëren van € 50,00 per jaar tot € 25,00 (of meer) per maand. Let op! Elke gemeente hanteert een eigen reglement. Soms is de premie enkel bedoeld voor mantelzorgers van 65-plussers, of bijvoorbeeld alleen voor bloedverwanten, ….
Als erkende mantezlzorgvereniging vinden we het bovendien heel jammer dat heel wat gemeenten en provincies hun mantelzorgpremies teruggeschroefd of afgeschaft hebben bij de invoering van de Vlaamse Zorgverzekering.
Want ook een aantal provinciebesturen verleent een toelage aan mantelzorgers. Dit is het geval voor Oost- Vlaanderen, Antwerpen en Limburg. De andere provincies (Vlaams-Brabant en West-Vlaanderen) verlenen geen mantelzorgtoelage. Ga op onderzoek uit: elke provincie heeft haar eigen regels en strikte voorwaarden.
Meer weten? Informeer bij het provincie- of gemeentebestuur, of bij het OCMW. Je kunt ook bij het KeM het Gemeentelijk Mantelzorgdossier 2007 vragen. Als er in jouw gemeente nog geen mantelzorgtoelage bestaat, is het hoog tijd dat je aan de alarmbel trekt en de verantwoordelijke politici wakker schudt. Met dit dossier onder de arm kan je de gemeente concrete aanbevelingen en voorbeeldreglementen bezorgen.

2. Kan ik als mantelzorger op mijn werk vragen om mijn werkuren aan te passen?
Als werkende mantelzorger moet je zorg en arbeid combineren. Omdat er tot hiertoe nog geen wettelijk statuut bestaat voor mantelzorgers, kijkt je aan tegen een aantal negatieve gevolgen van je keuze voor thuiszorg. Je zult bepaalde sociale zekerheidsrechten niet verwerven of behouden. In sommige bedrijven, diensten, overheden wordt daar soepel mee omgegaan en is er begrip. Daarom raden we je aan om alvast in eerste instantie naar je directe baas te stappen en de situatie uit te leggen. Vandaar uit kan worden bekeken of je als werknemer kunt kiezen voor flexibele werkuren, arbeidsvermindering enz. Vraag hierover ook zeker meer uitleg aan je personeelsdienst, de Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening (RVA) of je vakbond.

3. Welke wettelijke verlofregelingen bestaan er voor mantelzorgers om zorg en arbeid beter te combineren?
Al jaren ijvert het KeM voor een wettelijk sociaal statuut voor de mantelzorger. Dat moet de mantelzorger beschermen tegen het niet verwerven of het verlies van zijn sociale zekerheidsrechten. Het sociaal statuut is er nog steeds niet. Er zijn wel enkele beperkte wettelijke mogelijkheden om zorg en arbeid te combineren. Zo bestaat er het verlof om dwingende redenen, verlof zonder wedde, tijdskrediet, loopbaanonderbreking in het kader van de medische bijstand, palliatief verlof en ouderschapsverlof.

4. Wanneer ik zorg voor een van mijn ouders, mijn kind, mijn partner, … die extra zorg nodig heeft, ben ik dan een mantelzorger?
Mantelzorger is iedereen die op min of meer geregelde basis uit liefde of vriendschap of uit maatschappelijke betrokkenheid zorg verleent aan iemand uit zijn omgeving die (wat) extra zorg nodig heeft. Mantelzorger en zorgafhankelijke persoon kunnen partner zijn, ouder(e), familielid, kind, of zelfs elkaars buur zijn. De mantelzorger voelt zich verantwoordelijk voor de zorgafhankelijke persoon vanuit een persoonlijk gevoel en met een inzet die niet door institutionele zorg kunnen worden vervangen. Mantelzorger en zorgafhankelijke persoon kunnen in één huis wonen, maar dat is lang niet altijd het geval.

5. Mijn kind, partner, ouder… ligt in het ziekenhuis en zal blijvend zorg behoeven. Wij willen er straks graag thuis voor zorgen. Waar kan ik hulp krijgen?
Vraag dat men in het ziekenhuis, wanneer je daar behoefte aan hebt, tijd vrijmaakt voor jouw zorgen, jouw vragen, jouw verhaal als mantelzorger. Vraag bij de opname eventueel een gesprek aan met de behandelende geneesheer, de hoofdverpleegkundige, de sociale dienst, de dienst patiëntenbegeleiding of de ontslagmanager. Als mantelzorger ken jij namelijk de patiënt het best. In een goed ziekenhuis houdt men rekening met de deskundigheid die je doorheen de jaren in de zorg voor de patiënt hebt opgebouwd. Elk ziekenhuis zou over een ontslagmanager moeten beschikken binnen de sociale dienst. Ontslagmanagement is een methode waarbij in verschillende fasen, het ontslag wordt voorbereid vanaf het moment van de opname. De zorgvraag van de patiënt én de mantelzorger staan hierbij centraal. De nadruk ligt op de samenwerking tussen de verschillende diensten van het ziekenhuis en de verschillende hulpverleners uit de thuiszorg (gezinszorg, poetsdiensten, …).In het ontslagmanagement worden verschillende fasen doorlopen: screening van de patiënt, gegevensverzameling, opstellen van een zorgplan, dit in de praktijk brengen, het opvolgen en tenslotte de evaluatie.
Om de thuiszorg tijdens de opname voor te bereiden kun je ook terecht bij de sociale dienst van je ziekenfonds of OCMW. In sommige regio’s zijn er ook lokale samenwerkingsinitiatieven in de thuiszorg (SIT) werkzaam.

6. Waar kan ik adressen vinden van de diensten en voorzieningen in mijn eigen streek?
De provinciale informatiebrochures van het KeM wil mantelzorgers, zorgafhankelijke personen en geïnteresseerden op weg helpen de juiste informatie te vinden over de bestaande diensten en voorzieningen in de thuiszorg. Helaas is het onmogelijk àlle dienst- en hulpverlenende instanties in deze brochures op te nemen en actueel te houden. De hulpverlening is voortdurend in beweging en adressen veranderen. Informeer ook bij je ziekenfonds, de sociale dienst en het OCMW in je gemeente.

7. Ik zit al jarenlang in een zware zorgsituatie. Het wordt me hoe langer hoe zwaarder. Graag zou ik er met iemand over willen spreken. Bij wie kan ik terecht?
Voor ondersteuning kun je altijd terecht bij het KeM. Als erkende mantelzorgvereniging is het onze opdracht om het lotgenotencontact te bevorderen. We organiseren hiervoor tweemaal per jaar in elke provincie samenkomsten voor mantelzorgers. Naast de informatie is er bij deze samenkomsten ook tijd voor een gesprek met andere mantelzorgers of met vrijwilligers van de vereniging. We kunnen je bovendien helpen zoeken naar een professionele zorgverlener als je daar behoefte aan hebt en je kan met jouw verhaal terecht bij de sociale dienst van je ziekenfonds of OCMW. Verder zijn er in Vlaanderen gespecialiseerde instanties waar je voor ondersteuning terecht kan. De centra voor geestelijke gezondheidszorg bieden hulp aan mensen in psychische nood en aan hun omgeving. Psychologen, psychiaters en maatschappelijk werkers werken er in teamverband. De centra voor geestelijke gezondheidszorg liggen verspreid over Vlaanderen en Brussel. Mensen van alle leeftijden kunnen er terecht.

9. Bestaan er (extra) financiële voordelen voor zwaar zorgafhankelijke personen? Waar kan ik terecht?
Er bestaan verschillende premies en tegemoetkomingen voor zorgafhankelijke personen. Informeer zeker bij de sociale dienst vanb het OCMW, je ziekenfonds, je gemeente, bij andere sociale diensten of bij het KeM. Wij stelden een checklist samen, een overzicht van alle premies en tegemoetkomingen. Die kan je gebruiken bij je bezoek aan jouw ziekenfonds, OCMW enz. Je kan die lijst gratis aanvragen. Maar let op: de verschillende premies en tegemoetkomingen hanteren ook verschillende criteria zoals: graad van zorgbehoevendheid, inkomen, leeftijd enz.

11. De zorg voor mijn ouder, zus, partner, … kost heel wat geld. In onze familie is weinig of niets op papier geregeld. Wie kan ons raad en advies geven?
Thuiszorg vraagt stevige financiële afspraken. Ze zijn gebaseerd op een open en eerlijke communicatie met respect voor ieders’ rechten en plichten. Je moet je wensen kunnen uiten, luisteren naar anderen en begrip opbrengen voor elkaars (verschillende) meningen. Financiële regelingen zijn verschillend naar gelang het gaat om de zorg voor een kind, partner, buur, vriend of ouders. Vooral als ouders zorg behoeven, zijn financiële afspraken belangrijk omwille van het erfrecht.

Maar misschien weet je niet waar je moet beginnen. Misschien denk je dat ‘zo’n officieel gedoe’ in jouw familie niet hoeft. Regel je financiële afspraken echter vandaag nog. Doe dat, als het kan, met de zorgbehoevende persoon zelf in een ondertekend contract, dan heb je vanaf morgen zekerheid. Je kunt voor financiële afspraken terecht bij een notaris naar keuze, zijn eerste advies is gratis. Hij kan ook aan huis of in het ziekenhuis komen als de zorgafhankelijke persoon stervende is of zich niet kan verplaatsen.

12. Mijn partner, kind, … is niet (meer) in staat om zijn eigen financiën te beheren. Welke wettelijk regelingen zijn er om dit te regelen?
Bewindvoering is bedoeld voor wie door zijn gezondheidstoestand, geheel of gedeeltelijk, tijdelijk of definitief, niet in staat is zijn vermogen te beheren: bijvoorbeeld psychisch zieken, demente bejaarden, mensen met een mentale handicap, comateuse patiënten, en.
De voorlopige bewindvoerder beheert alleen geld en goederen en heeft niets te vertellen over de persoon zelf. Een voorlopig bewindvoerder mag bijvoorbeeld wel de rekeningen en bezittingen van iemand te beheren, maar mag niet beslissen in welk rusthuis of ziekenhuis de betrokkene moet opgenomen worden. Ook over de zin van bijvoorbeeld medische behandelingen mag de bewindvoerder zich niet uitspreken. Een voorlopige bewindvoerder mag ook niet worden aangewezen voor iemand die over zijn geestesvermogen beschikt en in staat is om zijn vermogen te beheren, maar die zich bijvoorbeeld moeilijk kan verplaatsen. Zo iemand kan, als hij dat wil, veel beter iemand volmacht geven.

13. Ik draag zorg voor mijn broer, kind, partner, … Er komen heel wat thuiszorgdiensten aan huis. Ik heb als mantelzorger behoefte aan ontspanning en tijd voor mezelf. Hoe kan ik dit organiseren en wat bestaat er allemaal?
Als mantelzorger is het zeer belangrijk om altijd je eigen grenzen te respecteren. Hoe beter je zorgt voor jezelf, hoe beter je voor een ander kan zorgen. Dat wil ook zeggen dat je als mantelzorger vrije tijd moet nemen om je batterijen op te laden. Als je dat niet doet, dreigt de zorgsituatie op termijn onhoudbaar te worden. Het kan bijvoorbeeld helpen om de zorgafhankelijke persoon tijdelijk te laten opvangen in een centrum voor kortverblijf, een dagverzorgingscentrum, een instelling, een logeerhuis of in een welkomgezin. Dat heet respijtzorg omdat de mantelzorger dan wat respijt krijgt. In zo’n situatie moet de continuïteit van de zorg zoveel mogelijk gewaarborgd te blijven. Dat vereist een goede communicatie en samenwerking. Geef als mantelzorger duidelijk je wensen aan. Maak vooraf een afspraak met de maatschappelijk werker van de instelling of van het logeerhuis.
Je kan zelfs op vakantie gaan met een zorgafhankelijke persoon. Je kunt er samen op uit, als je een aantal aspecten niet uit het oog verliest. Ook een rolstoelgebruiker kan de trein, de bus of het vliegtuig nemen. Neem wel contact op met de reisorganisator, de touroperator of de vliegmaatschappij om de toegankelijkheid te controleren. Zoek je een hotel met specifieke voorzieningen, vraag dit dan na bij het reisagentschap of informeer bij het hotel. Voorzieningen worden vaak ook op de website vermeld, maar vraag schriftelijke bevestiging.
Sommige ziekenfondsen organiseren vakantieverblijven voor zorgafhankelijke personen en hun verzorgers, zowel in binnen- als in buitenland. Vrijwilligers en verpleegkundigen staan in voor de animatie en de verzorging van de zieken. Het ziekenfonds betaalt soms een deel van jouw verblijfskosten terug. Informeer bij je ziekenfonds, bij je eigen liga en zelfhulpgroep. Nuttige informatie vindt je ook in ‘Handiscoop’, het maandelijkse tijdschrift van KVG.
Sommige gemeenten kennen een vakantietoelage toe aan langdurig zieken en andersvaliden voor de kosten van een aangepast vakantieverblijf dat door een sociale vereniging of erkend ziekenfonds georganiseerd wordt. Informeer bij je gemeentebestuur.